BŁ. KS. BRONISŁAW KOMOROWSKI

BYŁY WIKARIUSZ NASZEJ PARAFII

Błogosławiony ksiądz Bronisław Komorowski urodził się 25 maja 1889 roku w Barłożnie, niedaleko Skórcza, w ówczesnym powiecie starogardzkim, na Pomorzu. Pochodził z polskiej, katolickiej rodziny gospodarzy. Został ochrzczony 27 maja 1889 roku w kościele parafialnym pw. św. Marcina w Barłożnie.

Dom rodzinny w Barłożnie

Rodzicami Bronisława byli Jan Komorowski i Katarzyna z domu Gencza. Jego ojciec zmarł w 1892 roku, gdy Bronisław miał zaledwie trzy lata. Po śmierci męża Katarzyna wyszła ponownie za mąż za Jana Fankidejskiego, zamożnego gospodarza z Barłożna, który później pełnił również funkcję sołtysa tej miejscowości. Bronisław wychowywał się więc przede wszystkim w domu Fankidejskich. Był to dom, w którym wiara katolicka, polskość i przywiązanie do rodzinnej ziemi stanowiły jedną rzeczywistość. Nie można zrozumieć późniejszej działalności ks. Komorowskiego bez tego środowiska. Szczególne znaczenie dla jego formacji mieli krewni ojczyma – ks. Jakub Fankidejski, historyk Pomorza i pedagog Collegium Marianum w Pelplinie, oraz ks. Feliks Bolt, późniejszy senator II Rzeczypospolitej i działacz na rzecz polskości Pomorza. To właśnie w takim środowisku młody Bronisław wzrastał w przekonaniu, że kapłaństwo może być jednocześnie służbą Bogu, człowiekowi i ojczyźnie. Co ważne, dom związany z rodziną Komorowskich i Fankidejskich zachował się w pamięci mieszkańców Barłożna. Współczesne świadectwo wskazuje na dom, w którym urodził się późniejszy błogosławiony. Zachowała się również informacja o domu, w którym urodziła się jego matka, Katarzyna z Genczów.

Nauka i powołanie

Po ukończeniu szkoły w rodzinnej miejscowości Bronisław rozpoczął naukę w Collegium Marianum w Pelplinie. Następnie uczęszczał do gimnazjum w Chełmnie, gdzie 11 lutego 1910 roku zdał maturę. Jeszcze jako młody człowiek angażował się w działalność patriotyczną. Należał do środowisk młodzieży, które pielęgnowały polską kulturę, język i świadomość narodową w czasie, gdy Pomorze znajdowało się pod panowaniem pruskim. W 1910 roku wstąpił do Seminarium Duchownego w Pelplinie. Studia filozoficzno-teologiczne zakończyły się święceniami kapłańskimi, których 29 marca 1914 roku udzielił mu biskup Augustyn Rosentreter, ordynariusz diecezji chełmińskiej. Następnego dnia, 30 marca, odprawił Mszę świętą prymicyjną w rodzinnym Barłożnie.

Pierwsza parafia – Łęgowo

Pierwszą placówką kapłańską ks. Bronisława Komorowskiego było Łęgowo, niedaleko Pruszcza Gdańskiego. Po święceniach został skierowany tutaj jako wikariusz. W Łęgowie rozpoczął swoją właściwą posługę duszpasterską. Był to czas, w którym kształtował się jego styl kapłaństwa: blisko ludzi, szczególnie dzieci i młodzieży, z mocnym akcentem na katechezę i wychowanie. Pobyt w Łęgowie miał również znaczenie dla jego późniejszej działalności. Tutaj zetknął się z życiem polskiej ludności Pomorza i z problemami, jakie wynikały z polityki germanizacyjnej. Źródła archidiecezjalne potwierdzają, że Łęgowo było pierwszym miejscem jego kapłańskiej posługi.

Parafia św. Mikołaja w Gdańsku

1 maja 1915 roku ks. Komorowski został przeniesiony do parafii św. Mikołaja w Gdańsku. Związał się z nią na dziewięć lat. Mieszkał na plebanii przy ówczesnej Johannisgasse 72, dzisiejszej ulicy Świętojańskiej. Tutaj coraz wyraźniej ujawnił się jego talent duszpasterski i organizacyjny. Ks. Komorowski katechizował dzieci po polsku, uczył je historii Polski i języka polskiego, a od 1919 roku zaczął również głosić kazania w języku polskim.

Dla Polaków żyjących w Wolnym Mieście Gdańsku nie była to kwestia wyłącznie języka. Polski język w kościele oznaczał możliwość zachowania własnej tożsamości, pamięci historycznej i więzi z ojczyzną.

Kościół św. Stanisława Biskupa we Wrzeszczu

W 1923 roku ks. Komorowski wraz z grupą polskich działaczy zaangażował się w powstanie Towarzystwa Budowy Kościołów Polskich. Jego celem było stworzenie miejsca, w którym gdańscy Polacy mogliby swobodnie modlić się w swoim języku.

28 lipca 1924 roku został mianowany administratorem nowej placówki duszpasterskiej dla Polaków we Wrzeszczu. Dzięki jego staraniom dawną pruską ujeżdżalnię przystosowano do potrzeb kultu religijnego. Powstał kościół pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika, który stał się jednym z najważniejszych ośrodków życia religijnego i polskiego w Wolnym Mieście Gdańsku. Świątynię konsekrowano w 1934 roku. Ks. Komorowski przez lata był związany z tym miejscem jako jego rektor, a następnie proboszcz. Oficjalna historia parafii św. Stanisława Biskupa we Wrzeszczu wymienia go jako pierwszego proboszcza w latach 1924–1939.

Kapłan i obrońca polskości

Ks. Bronisław Komorowski nie ograniczał swojej działalności do murów kościoła. W Wolnym Mieście Gdańsku był jednym z najbardziej aktywnych przedstawicieli Polonii. Działał między innymi w Gminie Polskiej i Towarzystwie Ludowym „Jedność”. W latach 1933–1934 był jedynym przedstawicielem społeczności polskiej w Radzie Miejskiej Gdańska.

Jego działalność nie wynikała z politycznej ambicji. Była konsekwencją przekonania, że kapłan powinien bronić człowieka, jego godności, prawa do wiary, języka i kultury. W 1937 roku biskup Edward O'Rourke mianował go proboszczem jednej z nowo erygowanych polskich parafii personalnych. Decyzja ta jednak niemal natychmiast została zawieszona pod naciskiem niemieckich środowisk nacjonalistycznych.

Aresztowanie i męczeństwo

Wybuch II wojny światowej oznaczał dla ks. Komorowskiego początek ostatniego etapu życia.

1 września 1939 roku został aresztowany przez Niemców. Był więziony i maltretowany w Victoriaschule w Gdańsku, a następnie przewieziono go do niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof. Jako polski kapłan i jeden z przywódców gdańskiej Polonii był szczególnie brutalnie prześladowany. W obozie poddawano go ciężkim pracom i torturom. Mimo cierpienia zachował godność i kapłańską postawę.

22 marca 1940 roku, w Wielki Piątek, ks. Bronisław Komorowski został zamordowany w egzekucji 67 przedstawicieli polskiej społeczności Gdańska. Miał niespełna 51 lat.

Błogosławiony męczennik

13 czerwca 1999 roku w Warszawie papież Jan Paweł II beatyfikował ks. Bronisława Komorowskiego wraz ze 107 innymi męczennikami II wojny światowej. Jego liturgiczne wspomnienie obchodzone jest 12 czerwca.

Miejsca związane z jego życiem

Życie bł. ks. Bronisława Komorowskiego można odczytać przez kilka ważnych miejsc:

Barłożno – dom rodzinny, dzieciństwo, wiara i pierwsze doświadczenie polskości.

Pelplin – Collegium Marianum i seminarium duchowne, czyli miejsce intelektualnej i kapłańskiej formacji.

Łęgowo – pierwsza placówka duszpasterska i początek kapłańskiej drogi.

Gdańsk, parafia św. Mikołaja – rozwój działalności duszpasterskiej i patriotycznej wśród Polaków.

Gdańsk-Wrzeszcz, kościół św. Stanisława Biskupa – najważniejsze miejsce działalności kapłańskiej, społecznej i narodowej.

Stutthof – miejsce cierpienia i męczeńskiej śmierci

Święta Oliwa z Anagni

Dzieciństwo i rodzina

Święta Oliwa, nazywana również Oliwią z Anagni, pochodziła z Anagni w środkowych Włoszech, miasta położonego niedaleko Rzymu. Według tradycji urodziła się w rodzinie patrycjuszowskiej, zamożnej i chrześcijańskiej. Jej rodzice należeli do miejscowej elity.

Od najmłodszych lat miała odznaczać się szczególną pobożnością, skromnością i zamiłowaniem do modlitwy. Tradycja przedstawia ją jako dziewczynę, która bardzo wcześnie odkryła swoje powołanie do całkowitego oddania życia Bogu. Nie przywiązywała większej wagi do rodzinnego bogactwa ani do dóbr materialnych.

Odrzucenie małżeństwa

Kiedy Oliwa dorosła, jej rodzice postanowili wydać ją za mąż. Było to zgodne z ówczesnym zwyczajem i pozycją społeczną rodziny. Oliwa jednak nie chciała zawrzeć małżeństwa. Według tradycji już wcześniej postanowiła zachować dziewictwo i poświęcić swoje życie Chrystusowi. Dlatego sprzeciwiła się planom rodziców. Hagiograficzna tradycja podaje, że opuściła rodzinny dom, aby uniknąć małżeństwa i móc całkowicie poświęcić się Bogu. Jej decyzja była więc pierwszym wielkim wyborem jej życia: zamiast bezpieczeństwa, majątku i społecznego uznania wybrała konsekrację, modlitwę i życie ascetyczne.

Życie poświęcone Bogu

Po opuszczeniu domu Oliwa miała schronić się we wspólnocie poświęconych Bogu dziewic. Część tradycji mówi o klasztorze benedyktynek w Anagni, natomiast inne źródła przedstawiają ją jako pustelnicę prowadzącą życie w odosobnieniu. Dlatego nie należy z całkowitą pewnością stwierdzać, że była benedyktynką. Pewne jest natomiast to, że tradycja przypisuje jej życie dziewicy konsekrowanej, modlitwy, pokuty i wyrzeczenia. Jej życie miało być bardzo surowe. Praktykowała post, umartwienie i długą modlitwę. Świadomie rezygnowała z wygód, które mogła posiadać dzięki pochodzeniu z bogatej rodziny.

Życie pustelnicze i kontemplacyjne

Drugim ważnym nurtem tradycji dotyczącej św. Oliwy jest przedstawianie jej jako pustelnicy.

Według tej tradycji wybierała miejsca odosobnione, aby jeszcze bardziej całkowicie oddać się Bogu. Jej życie koncentrowało się na modlitwie, pokucie i kontemplacji. W tradycji hagiograficznej przypisuje się jej także doświadczenia mistyczne i widzenia. Nie należy jednak traktować opisów tych przeżyć jako szczegółowo udokumentowanych wydarzeń historycznych. Są one częścią późniejszego przekazu o jej świętości.

Próby i pokusy

Tradycja dotycząca św. Oliwy mówi również o licznych pokusach, którym miała być poddawana. Według jednej z opowieści zły duch próbował podważyć jej dobre imię. Miał posłużyć się ludźmi, którzy rozpowszechniali o niej plotki i oszczerstwa. Oliwa nie odpowiedziała jednak na zło złem. Pozostała wierna obranej drodze i nie pozwoliła, aby opinia ludzi odciągnęła ją od Boga. Motyw ten stał się ważnym elementem jej duchowego obrazu: świętość Oliwy wiązano nie tylko z modlitwą i ascezą, ale również z cierpliwością, czystością serca i wiernością Bogu mimo niezrozumienia i oszczerstw.

Ostatnie lata i śmierć

Nie znamy dokładnego przebiegu ostatnich lat jej życia. Również data śmierci nie jest całkowicie pewna. Tradycja podaje 3 czerwca jako dzień jej śmierci i wspomnienia liturgicznego. Niektóre starsze przekazy umieszczają jej śmierć w 492 roku, natomiast współczesne źródła kościelne są ostrożniejsze i wskazują na V–VII wiek, a własne oficjum diecezji Anagni umieszcza jej życie w VI–VII wieku.  Po śmierci została pochowana w Anagni. Jej grób otaczano czcią, a pamięć o niej przetrwała przez kolejne stulecia.

Rozwój kultu w Anagni

Kult św. Oliwy rozwijał się przede wszystkim w Anagni. Jednym z najstarszych świadectw jej kultu jest inskrypcja związana z poświęceniem ołtarza ku jej czci w katedrze w Anagni 7 września 1133 roku. W średniowieczu powstawały również kościoły noszące jej wezwanie. Jej kult rozszerzył się na inne miejscowości Lacjum, między innymi Trivigliano, Castro dei Volsci, Cori i Pontecorvo.

Relikwie i związek z Oliwą koło Gdańska

Szczególnie ważny jest późniejszy związek św. Oliwy z polską Oliwą – dzisiejszą dzielnicą Gdańska. W XVIII wieku opat oliwskich cystersów Michał Antoni Hacki zainteresował się relikwiami św. Oliwy z Anagni i podjął starania o sprowadzenie ich do opactwa w Oliwie. Z relikwiarza w Anagni pobrano część ramienia świętej i przygotowano ją do przesłania do Oliwy. Inicjator tych starań, opat Hacki, zmarł jednak w 1703 roku, zanim przedsięwzięcie zostało doprowadzone do końca. Ostatecznie starania o wprowadzenie jej kultu w Oliwie zostały zakończone w 1739 roku. Święta Oliwa stała się patronką Oliwy i jej kult został związany z opactwem cysterskim. Relikwia, która znajdowała się w Oliwie, zaginęła później, prawdopodobnie w związku z kasatą opactwa. Współczesny kult świętej w regionie jest więc przede wszystkim kontynuacją dawnej tradycji oliwskich cystersów.

Święta Oliwa jako patronka Oliwy

Postać św. Oliwy nabrała w Gdańsku szczególnego znaczenia. Jej imię zostało związane z nazwą Oliwy, chociaż sama nazwa miejscowości ma wcześniejsze pochodzenie i nie została pierwotnie utworzona od imienia świętej.

Dzięki cystersom św. Oliwa została jednak przyjęta jako patronka Oliwy. W ten sposób jej kult, rozpoczęty w średniowiecznym Anagni, znalazł swoje miejsce również nad Bałtykiem.

Znaczenie duchowe jej życia

Życie św. Oliwy można odczytać jako historię wierności powołaniu.

Najważniejsze elementy jej duchowej drogi to:

dzieciństwo – odkrywanie Boga i rozwój pobożności;

młodość – decyzja o zachowaniu dziewictwa i całkowitym oddaniu się Chrystusowi;

odejście od świata – rezygnacja z małżeństwa, bogactwa i wygodnego życia;

życie konsekrowane lub pustelnicze – modlitwa, post, pokuta i kontemplacja;

próby – cierpliwe znoszenie pokus, oszczerstw i niezrozumienia;

śmierć – zakończenie ziemskiej drogi w całkowitym zawierzeniu Bogu;

kult po śmierci – pamięć o świętej, rozwój jej kultu w Anagni i późniejsze rozpowszechnienie go, także w Oliwie pod Gdańskiem.

Święta Oliwa pozostaje więc przede wszystkim symbolem czystości serca, konsekracji życia Bogu, umiłowania modlitwy, pokory i wierności powołaniu mimo przeciwności.

Jej wspomnienie liturgiczne przypada 3 czerwca.